معبد ادبیات ویتنام؛ سفری به قلب تاریخ و اولین دانشگاه هانوی

شاید وقتی نام ویتنام را می‌شنوید، اولین تصویری که به ذهنتان می‌آید جنگل‌های انبوه، خلیج‌های زیبا یا غذاهای خیابانی باشد. اما در میان هیاهو و شلوغی شهر هانوی، مکانی وجود دارد که شما را به سفری در زمان دعوت می‌کند؛ جایی که سکوت، دانش و معماری کهن در هم آمیخته‌اند. معبد ادبیات ویتنام (Temple of Literature) نه تنها یکی از زیباترین جاذبه‌های گردشگری این کشور است، بلکه نمادی از احترام عمیق مردم ویتنام به علم و دانش محسوب می‌شود.

اگر قصد سفر به ویتنام را دارید یا تنها کنجکاو هستید که بدانید در دیوارهای سرخ‌رنگ و حیاط‌های سرسبز این بنا چه می‌گذرد، این مقاله کامل‌ترین راهنمای شماست. با ما همراه باشید تا گوشه و کنار این شاهکار تاریخی را کشف کنیم.

معبد ادبیات ویتنام کجاست و چرا اهمیت دارد؟

معبد ادبیات ویتنام که به زبان محلی «ون میو» (Van Mieu) نامیده می‌شود، در سال ۱۰۷۰ میلادی ساخته شد. شاید تعجب کنید اگر بدانید اینجا در ابتدا تنها یک معبد مذهبی نبود، بلکه به عنوان اولین دانشگاه ملی ویتنام (Quoc Tu Giam) نیز فعالیت می‌کرد.

این مکان مقدس به کنفوسیوس (فیلسوف مشهور چینی) و شاگردان او تقدیم شده است. برخلاف بسیاری از معابد دیگر که فضایی صرفاً مذهبی دارند، معبد ادبیات ویتنام فضایی آکادمیک و فرهنگی دارد. این مکان برای بیش از ۷۰۰ سال وظیفه تربیت نخبگان، دانشمندان و مقامات دولتی ویتنام را بر عهده داشت. امروزه، این معبد نمادی از هوش، استقامت و فرهنگ غنی مردم هانوی است و تصویر آن حتی روی اسکناس‌های ۱۰۰ هزار دونگی ویتنام نیز چاپ شده است.

تاریخچه‌ای کوتاه اما پرفراز و نشیب

ساخت معبد ادبیات ویتنام به دستور امپراتور «لی تان تونگ» آغاز شد. هدف اولیه، ایجاد مکانی برای عبادت و مطالعه اصول کنفوسیوس بود. شش سال بعد، یعنی در سال ۱۰۷۶، اولین دانشگاه ویتنام در محوطه پشتی این معبد تأسیس شد تا پسران خاندان سلطنتی و اشراف‌زادگان در آنجا تحصیل کنند.

جالب است بدانید که بعدها درهای این دانشگاه به روی نخبگان عادی جامعه نیز باز شد. هر کسی که هوش و استعداد کافی داشت، فارغ از طبقه اجتماعی، می‌توانست در آزمون‌های سخت‌گیرانه این دانشگاه شرکت کند. این آزمون‌ها به قدری دشوار بودند که گاهی از بین هزاران داوطلب، تنها چند نفر موفق به دریافت درجه دکتری می‌شدند.

در طول قرن‌ها، این بنا بارها بر اثر جنگ‌ها (به‌ویژه جنگ با فرانسه و آمریکا) آسیب دید، اما هر بار با دقت و وسواس بازسازی شد تا اصالت خود را حفظ کند. آنچه امروز می‌بینید، ترکیبی از معماری سلسله‌های مختلف پادشاهی ویتنام است که با هارمونی بی‌نظیری کنار هم قرار گرفته‌اند.

گشت و گذار در معماری حیرت‌انگیز معبد

معماری معبد ادبیات ویتنام نمونه‌ای عالی از سبک کلاسیک ویتنامی-چینی است که بر اساس اصول «فنگ شویی» طراحی شده است. کل مجموعه مساحتی حدود ۵۴ هزار متر مربع دارد و شامل پنج حیاط متوالی است که یکی پس از دیگری قرار گرفته‌اند. هر حیاط معنا و کارکرد خاص خود را دارد. بیایید قدم‌به‌قدم از ورودی اصلی تا قلب معبد پیش برویم.

حیاط اول و دوم: آرامش در میان درختان کهنسال

با عبور از دروازه بزرگ ورودی، وارد حیاط اول می‌شوید. اینجا فضایی سرسبز با چمن‌کاری‌های منظم و درختان کهنسال است که سایه‌ای خنک ایجاد کرده‌اند. سکوت این بخش بلافاصله شما را از سروصدای خیابان‌های هانوی جدا می‌کند. حیاط دوم نیز فضایی مشابه دارد و با «پاویون ادبیات» (Khue Van Cac) به پایان می‌رسد. این پاویون یک بنای چوبی دو طبقه با سقف قرمز و پنجره‌های دایره‌ای شکل است که نماد ستاره‌ای درخشان در آسمان دانش محسوب می‌شود. این سازه یکی از نمادهای رسمی شهر هانوی است و عکاسی در کنار آن برای گردشگران بسیار محبوب است.

حیاط سوم: چاه وضوح آسمانی و لاک‌پشت‌های سنگی

شاید جذاب‌ترین بخش معبد ادبیات ویتنام برای گردشگران، حیاط سوم باشد. در مرکز این حیاط یک حوض بزرگ مربعی شکل قرار دارد که به نام «چاه وضوح آسمانی» (Thien Quang Tinh) شناخته می‌شود. گفته می‌شود شکل مربعی حوض نماد زمین و شکل دایره‌ای بالای پاویون نماد آسمان است و ترکیب این دو، هارمونی جهان را نشان می‌دهد.

اما مهم‌ترین گنجینه این حیاط در دو طرف حوض قرار دارد: ۸۲ سنگ‌نوشته سوار بر لاک‌پشت. این سنگ‌ها حاوی نام، محل تولد و دستاوردهای کسانی هستند که در آزمون‌های سلطنتی بین سال‌های ۱۴۴۲ تا ۱۷۷۹ میلادی قبول شده‌اند. اما چرا لاک‌پشت؟ در فرهنگ ویتنام، لاک‌پشت یکی از چهار حیوان مقدس و نماد طول عمر و خرد است. قرار گرفتن نام دانشمندان بر پشت لاک‌پشت به معنای جاودانگی دانش و احترام ابدی به عالمان است.

نکته جالب: در گذشته دانشجویان ویتنامی قبل از امتحانات برای گرفتن نمره خوب، سر لاک‌پشت‌ها را لمس می‌کردند. اما امروزه برای حفاظت از این آثار ارزشمند، لمس کردن آن‌ها ممنوع شده و دور آن‌ها حصار کشیده شده است.

حیاط چهارم: قلب مقدس معبد

با عبور از دروازه بعدی به حیاط چهارم می‌رسید که مرکز اصلی عبادت است. در اینجا مجسمه بزرگ کنفوسیوس و چهار شاگرد اصلی‌اش قرار دارد. فضا مملو از بوی عود است و معماری چوبی قرمز و طلایی با جزئیات خیره‌کننده، شکوه خاصی به این بخش بخشیده است. گردشگران می‌توانند در این بخش هدایایی کوچک تقدیم کنند یا صرفاً از سکوت و فضای معنوی لذت ببرند. در دو طرف این حیاط، ساختمان‌هایی قرار دارد که در گذشته محل نگهداری قربانی‌ها و هدایا بوده و امروزه به فروشگاه‌های سوغاتی و نمایشگاه‌های هنری تبدیل شده است.

حیاط پنجم: آکادمی امپراتوری

آخرین حیاط، محل اصلی دانشگاه یا همان «آکادمی امپراتوری» بوده است. این بخش در سال ۱۹۴۶ توسط فرانسوی‌ها تخریب شد اما در سال ۲۰۰۰ با استفاده از طرح‌های قدیمی کاملاً بازسازی گردید. این ساختمان دو طبقه دارد. طبقه پایین به معرفی استاد «چو وان آن» (Chu Van An)، یکی از مشهورترین معلمان تاریخ ویتنام و اولین رئیس این دانشگاه اختصاص دارد. در طبقه بالا نیز مجسمه‌های سه پادشاهی که بیشترین نقش را در توسعه فرهنگ و آموزش ویتنام داشته‌اند، قرار گرفته است. از بالکن این طبقه می‌توانید نمای پانورامای زیبایی از کل مجموعه معبد داشته باشید.

چرا بازدید از معبد ادبیات برای ایرانیان جذاب است؟

شاید بپرسید چرا باید در سفر به ویتنام حتماً از معبد ادبیات ویتنام دیدن کرد؟ ۱. شباهت فرهنگی در احترام به علم: ما ایرانی‌ها سابقه طولانی در تأسیس دانشگاه‌هایی مثل جندی‌شاپور داریم. دیدن اینکه چگونه در شرق آسیا نیز هزار سال پیش سیستمی مشابه برای ارج نهادن به علم وجود داشته، حس نزدیکی فرهنگی ایجاد می‌کند. ۲. معماری فتوژنیک: اگر اهل عکاسی هستید یا می‌خواهید عکس‌های زیبایی برای اینستاگرام بگیرید، معماری متقارن، رنگ‌های قرمز و طلایی و باغ‌های سرسبز این معبد لوکیشن‌های بی‌نظیری هستند. ۳. آرامش محض: هانوی شهری شلوغ با ترافیک موتورهاست. این معبد مانند یک واحه آرامش است که می‌توانید ساعتی در آن استراحت کنید و انرژی بگیرید.

راهنمای بازدید: هر آنچه باید قبل از رفتن بدانید

برای اینکه بهترین تجربه را از بازدید خود داشته باشید، نکات زیر را حتماً در نظر بگیرید:

بهترین زمان بازدید

بهترین زمان برای رفتن به معبد ادبیات ویتنام، صبح زود (ساعت ۸ تا ۹) یا اواخر بعدازظهر است. در این ساعات هوا خنک‌تر است و جمعیت گردشگران کمتر خواهد بود. اگر در فصل بهار (نزدیک به سال نو ویتنامی یا Tet) سفر کنید، ممکن است شاهد مراسم‌های خوشنویسی سنتی در محوطه معبد باشید که بسیار دیدنی است.

کد لباس (Dress Code)

به یاد داشته باشید که اینجا یک مکان مذهبی و تاریخی محترم است. اگرچه قوانین خیلی سخت‌گیرانه نیستند، اما توصیه می‌شود لباس‌های خیلی کوتاه یا باز نپوشید. پوشیدن شلوار یا دامن بلند و پوشاندن شانه‌ها نشانه احترام به فرهنگ میزبان است و باعث می‌شود راحت‌تر در میان مردم محلی تردد کنید.

مسیر دسترسی

معبد در منطقه «دانگ دا» (Dong Da) و در فاصله حدود ۲ تا ۳ کیلومتری از دریاچه معروف «هوان کیم» و محله قدیمی قرار دارد.

• تاکسی/گرب (Grab): راحت‌ترین راه استفاده از اپلیکیشن Grab (مشابه اسنپ) است که قیمت مناسبی دارد.
• اتوبوس: خطوط اتوبوس شماره 02، 23، 38 و 41 در نزدیکی معبد توقف دارند.
• پیاده‌روی: اگر در محله قدیمی هانوی اقامت دارید و اهل پیاده‌روی هستید، حدود ۳۰ تا ۴۰ دقیقه پیاده‌روی خواهید داشت که فرصت خوبی برای دیدن خیابان‌های شهر است.

هزینه بلیط و ساعات کاری

• ساعات کاری: معمولاً از ساعت ۸:۰۰ صبح تا ۵:۰۰ بعدازظهر (در تابستان‌ها ممکن است تا ۵:۳۰ باز باشد).
• هزینه بلیط: قیمت بلیط برای بزرگسالان حدود ۳۰,۰۰۰ دونگ (تقریباً معادل ۱.۵ دلار) است. کودکان زیر ۱۵ سال معمولاً رایگان هستند. (قیمت‌ها ممکن است تغییر کنند، پس پول نقد همراه داشته باشید).

جاذبه‌های نزدیک به معبد ادبیات

اگر برنامه سفر یک روزه دارید، می‌توانید بعد از بازدید از معبد ادبیات ویتنام، سری به جاذبه‌های نزدیک آن بزنید:

• موزه هنرهای زیبا ویتنام: که درست در آن سوی خیابان قرار دارد.
• ارگ امپراتوری تانگ لانگ: که در فهرست میراث یونسکو ثبت شده و فاصله کمی با معبد دارد.
• مقبره هوشی مین: آرامگاه رهبر فقید ویتنام که حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده با معبد فاصله دارد.

سوالات متداول

۱. بازدید از معبد ادبیات چقدر زمان می‌برد؟ بازدید کامل و با حوصله از تمام حیاط‌ها و عکاسی، حدود ۱.۵ تا ۲ ساعت زمان می‌برد.

۲. آیا راهنمای صوتی در معبد وجود دارد؟ بله، در ورودی معبد می‌توانید دستگاه‌های راهنمای صوتی (Audio Guide) را کرایه کنید که به زبان‌های مختلف (معمولاً انگلیسی، فرانسوی، کره‌ای و...) توضیحات کاملی درباره تاریخچه هر بخش ارائه می‌دهند.

۳. آیا می‌توانیم داخل معبد خوراکی ببریم؟ خوردن و آشامیدن در محوطه داخلی ساختمان‌ها ممنوع است، اما در حیاط‌ها نوشیدن آب مشکلی ندارد. بهتر است بطری آب همراه داشته باشید زیرا هوای هانوی می‌تواند گرم و شرجی باشد.

سخن پایانی

معبد ادبیات ویتنام چیزی فراتر از یک بنای قدیمی است؛ این مکان روح زنده فرهنگ ویتنام و یادگاری از دورانی است که قلم و دانش، قدرتمندترین سلاح بشر محسوب می‌شد. قدم زدن در میان سنگ‌نوشته‌های سوار بر لاک‌پشت و عبور از دروازه‌های سرخ‌رنگ، تجربه‌ای است که تا سال‌ها در ذهن شما باقی خواهد ماند.

اگر به هانوی سفر کردید، این جواهر تاریخی را از دست ندهید. امیدواریم این مقاله راهنمای کاملی برای سفر شما بوده باشد. اگر تجربه‌ای از سفر به ویتنام دارید، حتماً در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.